Środowiskowe zagrożenia zdrowia

Środowiskowe zagrożenia zdrowia

Autor przedstawia środowiskowe zagrożenia zdrowia ludzi powodowane przez różne czynniki szkodliwe występujące w środowisku: biologiczne, geologiczne, chemiczne i fizyczne. Przez środowiskowe czynniki szkodliwe rozumie się czynniki o niskim natężeniu, działające całą dobę i przez długi czas na wszystkich członków społeczności ludzkich, z których skutki zdrowotne pojawiają się po długim okresie ekspozycji i są często specyficzne.

Czynniki szkodliwe są zwykle związane z określonymi formami aktywności ludzkiej, jak: spożywanie posiłków, spędzanie czasu w zamkniętych pomieszczeniach, przebywanie na ulicy, wypoczynek, pobyt na wsi, podróżowanie itp.

Nie są to problemy nowe, istniały zawsze, nie stanowiły jednak wyodrębnionej wiedzy, lecz wchodziły w zakres medycyny, toksykologii, ochrony środowiska itp.

Książka ta jest pierwszą publikacją traktującą odrębnie i całościowo ten temat. Szczególnym jej walorem jest zatem interdyscyplinarność ujęcia i inspirujący sposób wykładu.

Publikację adresujemy do szerokiego grona odbiorców: od naukowców, wykładowców przedmiotów dotyczących ochrony środowiska i zdrowia, słuchaczy studiów medycznych i przyrodniczych aż do czytelnika chcącego pogłębić swą wiedzę w zakresie działań prozdrowotnych.

CZĘŚĆ OGÓLNA
Środowiskowe zagrożenia zdrowia na tle innych zagrożeń.
Substancje i czynniki szkodliwe. Szacowanie ryzyka.
1. Podstawowe definicje i pojęcia.
1.1. Specyfika środowiskowych zagrożeń zdrowia.
1.2. Skutki zdrowotne ekspozycji ludzi na zanieczyszczenia środowiskowe
1.3. Środowiskowe zagrożenia zdrowia według zasiągu
1.4. Podstawowe pojęcia.
1.5. Gdzie jesteśmy w skali zagrożeń?.
1.6. Czynniki wpływające na wielkość ryzyka.
1.7. Przyczyny śmiertelności - porównanie różnych przyczyn bezpośrednich
1.8. Rodzaje zagrożeń i media przenoszące ryzyko
1.8.1. Zagrożenia wywołane przez człowieka i zagrożenia naturalne
1.8.2. Rodzaje zagrożeń wynikające z zanieczyszczenia środowiska naturalnego
1.9. Specjalne czynniki zagrożeń
1.10. Substancje i czynniki zagrażające zdrowiu
Literatura zalecana.
Karty ilustracyjne.
Nadmiar fluoru z herbaty prasowanej.
3. Nowe choroby: wzw typu C, D i E
4. Emisja radioaktywności z węgla.
5. Zanieczyszczenia powietrza a masa urodzeniowa dzieci
6. Ołów w tuńczykach
7. Azbest i rak w Japonii.
8. Rtęć a rewaloryzacja starych budynków fabrycznych.
9. Zanieczyszczenia powietrza w budynkach i na zewnątrz
10. Campylobacter i jego bliżsi i dalsi kuzyni
11. Metale ciężkie w tkankach ludzi dawniej i dziś
2. Statystyczna istotność badań, testów i prognoz
2.1. Dwa przykłady zbierania danych.
2.2. Wpływ sposobu zbierania informacji na wyniki badań.
2.3. Trzeci przykład zbierania danych i interpretacji wyników.
2.4. Przykład czwarty - epidemiologiczny
2.5. Wniosek ogólny dotyczący badań epidemiologicznych
Literatura zalecana.
Karty ilustracyjne.
12. Żywność w puszkach aluminiowych.
13. Cytat z raportu EEHC dla palaczy
14. Arsen w owocach morza
15. Dioksyny w kurczakach.
16. Kadm w nerkach
17. Alkohol i ołów.
18. Zagrożona kobiecość.
19. PbB (ołów we krwi) u dzieci w różnych krajach.
20. Brak dowodów na wpływ metali ciężkich na ubytki słuchu u dzieci.
3. Szacowanie ryzyka
3.1. Co należy wiedzieć o zagrożeniach?
3.2. Zależność dawka-efekt
3.2.1. Złożoność badanego obiektu
3.2.2. Problem komunikacji.
3.2.3. Złożoność przyczyn
3.2.4. Występowanie progów.
3.2.5. Złożoność reakcji organizmu.
3.2.6. Adaptacja obiektów do zmienionych warunków.
3.2.7. Subiektywna ocena efektu
3.2.8. Uśrednianie po populacji
3.2.9. Znaczenie wysokości dawki
3.2.10. Potrzeba tworzenia modeli matematycznych
3.2.11. Określenie dawki
3.2.12. Określenie efektu
3.2.13. Próg
3.2.14. Inne zależności
3.2.15. Tło zachorowań na nowotwory.
3.2.16. Specjalne poziomy i dawki.
3.2.17. Dawka-efekt i rozkład normalny
3.3. Losy ksenobiotyków w organizmie
3.5. Sposób przeliczania dawek i poziomów zagrożeń z badań dla zwierząt na ludzi
3.6. Biomarkery
3.7. Toksyczne działanie ksenobiotyków na organizm ludzki
3.7.1. Metabolizm ksenobiotyków
3.7.2. Przykłady toksycznego działania substancji chemicznych.
3.8. Rola wolnych rodników
3.9. Nowotwory
3.9.1. Etapy karcynogenezy.
3.9.2. Geny supresorowe i onkogeny
3.9.3. Choroby genetyczne
3.9.4. Nowotwory u dzieci.
3.9.5. Ocena zagrożenia przez karcynogeny.
3.9.6. Testy dla substancji i czynników karcynogennych.
3.9.7. Potencjał karcynogenny niektórych substancji.
3.9.8. Karcynogenność i toksyczność substancji - przykłady
3.10. Środowiskowe zagrożenia zdrowia a układ immunologiczny człowieka
3.10.1. Uczulenia.
3.10.2. Astma.
3.10.3. MCS.
3.10.4. Czynniki środowiskowe a choroby autoimmunologiczne
3.10.5. Czynniki środowiskowe osłabiające układ odpornościowy organizmu .
3.11. Zdrowotne skutki niskich dawek promieniowania jonizacyjnego.
3.11.1. Oddziaływanie promieniowania jonizacyjnego z materią
3.11.2. Określenie skażenia
3.11.3. Oddziaływanie promieniowania jonizującego z żywą materią
3.11.4. Specyficzne warunki pochłaniania dawek promieniowania jonizującego drogą oddechową
3.11.5. Promieniotwórcza dieta.
3.11.6. Skutki biologiczne promieniowania jonizującego
3.11.7. Skutki stochastyczne promieniowania jonizującego
3.11.8. Jeszcze o relacji dawka-efekt dla niskich dawek promieniowania jonizującego
3.11.9. Ocena zagrożenia.
3.11.10. Ocena ryzyka radiacyjnego przez instytucje międzynarodowe
3.11.11. Przykład populacji pracowników Oak Ridge National Laboratory
3.12. Środowiskowe zagrożenia zdrowia a możliwości rozrodcze i rozwojowe ludzi .
3.12.1. Źródła substancji estrogennych w środowisku.
3.12.2. Potencjał estrogenny substancji chemicznych
3.12.3. Endocrine disruptors (EDs)
3.12.4. Podejrzewane skutki nadmiernej ekspozycji organizmów
ludzkich na substancje estrogenne
3.12.5. Estrogeny a nowotwór piersi
3.12.6. Substancje groźne dla zdrowia płodu w okresie ciąży
i pierwszym okresie życia dziecka
3.12.7. Ksenobiotyki a rozwój sprawnościowy i intelektualny ludzi.
3.13. Szkodliwość wybranych elementów środowiska - przykłady.
3.13.1. Badanie zagrożenia dzieci ołowiem.
3.13.2. Zagrożenie powietrza stwarzane przez ruch samochodowy.
Karty ilustracyjne.
21. Amalgamat rtęci na plomby stomatologiczne.
22. Metale ciężkie w obrzędach i medycynie ludowej ,
23. Fluoroza jako skutek spalania złego węgla
24. Lateks.
25. Awaria w Czarnobylu a niedobory jodu
26. Choroby roznoszone przez owady.
4. Zarządzanie ryzykiem
4.1. Wyznaczanie wielkości ryzyka.
4.2. Postępowanie z ryzykiem
4.3. Pełna charakterystyka zagrożeń
4.4. Informowanie o zagrożeniach.
4.5. Nowe inicjatywy.
Literatura zalecana
Karty ilustracyjne
27. Kosmetyki.
28. Chlor.
29. Skutki spalania węgla
30. Niedoceniane zagrożenie?
31. Czy mężczyznom grozi zanik potencjału rozrodczego? .
32. MMT.
33. MTBE.
34. Aminy.
CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA
Co, gdzie i czym nam grozi
5. Czy w domu najlepiej?.
5.1. Źródła emisji
5.1.1. Spalanie paliw
5.1.2. Dym tytoniowy.
5.1.3. Materiały budowlane i meble
5.1.4. Zanieczyszczenia powietrza przez czynniki biologiczne. .5. Emisja substancji chemicznych przez organizmy ludzkie. .6. Impregnaty do drewna
.7. Rozpuszczalniki chloroorganiczne.
.8. Tworzywa sztuczne.
.9. Zapachy
.10. Radon
.11. Chlorowanie wody pitnej.
5.2. Sick building syndrom .
Literatura zalecana.
Karty ilustracyjne.
35. Nitrozoaminy
36. PCT, PCN i polichlorowane parafiny.
37. Plastyfikatory tworzyw sztucznych.
38. Źródła N-nitrozoamin w Niemczech.
39. Szkodliwość substancji nadpsutych i niedojrzałych.
40. Groźne świece .
41. Zapach wykładzin podłogowych
6. Na ulicy i w drodze
6.1. Zagrożenia zdrowia powodowane przez zanieczyszczenia
powietrza atmosferycznego.
6.1.1. Azbest.
6.1.2. Benzen i jego pochodne.
6.1.3. Ozon i smog
6.1.4. Pyły respirabilne.
6.1.5. Zagrożenia zdrowia ołowiem
6.1.6. Czy promieniowanie kosmiczne może być groźne? .
6.2. Zagrożenia zdrowia hałasem i drganiami.
6.2.1. Czym są dźwięki?
6.2.2. Miary natężenia dźwięków.
6.2.3. Odbieranie dźwięków przez organ słuchu
6.2.4. Rozchodzenie się fal głosowych.
6.2.5. Źródła hałasu.
6.2.6. Choroby i ubytki słuchu spowodowane hałasem
6.2.7. Inne zagrożenia słuchu
6.2.8. Synergiczny wpływ na słuch czynników środowiskowych
6.2.9. Ultradźwięki
6.2.10. Wibracje
6.2.11. Ochrona przed hałasem.
Literatura zalecana.
Karty ilustracyjne.
42. Dalsze kłopoty producentów chloru
43. Karcynogenność napojów alkoholowych
44. Cena dłuższego życia.
45. Starszym gorzej .
46. Dodatki zmniejszające palność.
47. Pestycydy w samolotach
7. Na talerzu i w szklance
7.1. Metale ciężkie czy raczej pierwiastki całkowicie zbędne dla organizmu .
7.2. Zagrożenia zdrowia powodowane przez aluminium
7.2.1. Źródła narażenia
7.2.2. Metabolizm glinu w organizmie.
7.2.3. Ryzyko zdrowotne.
7.3. Arsen.
7.3.1. Występowanie arsenu w przyrodzie
7.3.2. Źródła antropogenne.
7.3.3. Zagrożenia zdrowia.
7.4. Chloroorganiczne polutanty środowiskowe (CHOPŚ).
7.4.1. Aldrin.
7.4.2. Dieldrin.
7.4.3. Chlordan
7.4.4. DDT czyli dichlorodifenylotrichloroetan.
7.4.5. PCDD i PCDF.
7.4.6. Eldrin
7.4.7. Heptachlor
7.4.8. HCB.
7.4.9. Mirex.
7.4.10. PCB - polichlorowane bifenyle
7.4.11. Toxaphen -mieszanina chlorowanych kamfenów.
7.5. Brom i związki bromoorganiczne.
7.6. Zagrożenia zdrowia ludzi kadmem
7.6.1. Emisja kadmu do środowiska wywołana działalnością ludzką
7.6.2. Losy kadmu w organizmie ludzkim
7.6.3. Ryzyko zagrożenia zdrowia kadmem
7.7. Zagrożenia zdrowia rtęcią
7.7.1. Obieg rtęci w przyrodzie
7.7.2. Zagrożenie zdrowia rtęcią
7.7.3. Choroba Minamata.
7.7.4. Inne skutki zdrowotne zatrucia rtęcią
7.7.5. Dopuszczalny poziom ekspozycji rtęcią
7.8. Zagrożenia cyną.
7.9. Naturalne szkodliwe substancje zawarte w pokarmach
7.9.1. Skutki psucia się żywności lub spożywania produktów niedojrzałych.
7.9.2. Nieumiarkowane spożywanie produktów zawierających
szkodliwe dla zdrowia składniki
7.9.3. Dodatki do żywności
7.10. Chemiczne konserwanty żywności i inne zagrożenia zdrowia wchłaniane drogą pokarmową
7.11. Napromieniowana żywność .
7.11.1. Dlaczego konserwujemy żywność?
7.11.2. Zagrożenia powodowane konsumpcją konserwowanej żywności.
7.11.3. Konserwowanie promieniowaniem jonizacyjnym. Produkty radiolizy.
7.11.4. Czy napromieniowana żywność może być radioaktywna?
7.11.5. Koszty metody
7.11.6. Identyfikacja napromieniowanej żywności
7.12. Grilowanie
Literatura zalecana
Karty ilustracyjne
48. Węchowe ostrzeżenia.
49. Zaskakujące geograficzne różnice zachorowalności na raka
50. Antywitaminy.
51. Niedoszłe, i nie tylko, gazy bojowe.
52. Ołów i Alzheimer.
53. Nitrofurany.
54. Pyły respirabilne i tlenki siarki.
55. Radioaktywność niektórych substancji.
56. Nowe wartości, czyli krewniacy kapusty
8. Co za dużo lub za mało, to niezdrowo
8.1. Wstęp.
8.1.1. Niedobory i nadmiary pierwiastków śladowych
8.2. Zagrożenie środowiska spowodowane przez fluor.
8.2.1. Antropogenne i naturalne źródła fluoru w środowisku
8.2.2. Drogi wnikania fluoru ze środowiska do organizmu ludzkiego.
8.2.3. Wpływ fluoru na organizm ludzki
8.3. Środowiskowe zagrożenia zdrowia związane z zapotrzebowaniem organizmu na jod.
8.3.1. Zapotrzebowanie organizmu na jod.
8.3.2. Źródła jodu.
8.3.3. Zdrowotne skutki nadmiaru i niedoboru jodu.
8.4. Chrom, kobalt, mangan, nikiel, miedź, cynk, molibden, wanad i żelazo.
8.4.1. Chrom.
8.4.2. Kobalt.
8.4.3. Mangan.
8.4.4. Nikiel
8.4.5. Miedź
8.4.6. Cynk
8.4.7. Molibden
8.4.8. Wanad.
8.4.9. Żelazo.
8.5. Zagrożenia spowodowane przez selen.
8.5.1. Niezbędność selenu dla organizmu ludzkiego.
8.5.2. Źródła selenu w środowisku
8.5.3. Metabolizm.
Literatura zalecana
Karty ilustracyjne
57. Bilans zysków i strat: niektóre witaminy
58. Ołów w organizmie a dysfunkcja nerek.
59. Ostrożnie z wnioskami wyciąganymi z badań prowadzonych
na zwierzętach
60. Japońska cena postępu.
61. Różne punkty widzenia
62. Pochwała wstrzemięźliwości.
63. Znamiona na skórze i ryzyko czerniaka.
64. Dym tytoniowy w środowisku
65. Radioaktywność własna.
66. Prawdziwie gorące miejsca na Ziemi
9. Na urlopie i nie tylko
9.1. Czynniki rozwoju społeczności ludzkich.
9.1.1. Skutki wzrostu liczebności populacji ludzkich.
9.1.2. Uwagi ogólne o skutkach zmian klimatu
9.1.3. Przemiany socjalno-społeczne w wyniku zmian klimatycznych .
9.1.4. Nowe bezpośrednie zagrożenia zdrowia
9.1.5. Nowe choroby.
9.1.6. Nowe ataki „starych" chorób na świecie.
9.1.7. Nowe choroby w Europie.
9.2. Fale ciepła i szoki termiczne.
9.2.1. Wytwarzanie ciepła w organizmie.
9.2.2. Straty ciepła przez organizm
9.2.3. Regulacja temperatury ciała.
9.2.4. Hipertermia
9.2.5. Hipotermia
9.3. Nowe, niekorzystne zjawiska
9.4. Wpływ promieniowania nadfioletowego na zdrowie ludzi.
9.4.1. Ocena intensywności promieniowania UVB
9.4.2. Dziura ozonowa.
9.4.3. Mutacje wywołane promieniowaniem UV.
9.4.4. Zagrożenie zdrowia ludzi skutkiem nadmiernego opalania się.
9.4.5. Kosmetyki zabezpieczające skórę przed promieniowaniem UV.
9.4.6. Przeciążenie układu immunologicznego.
9.4.7. Katarakty.
9.4.8. Synergizm UV i innych czynników
9.4.9. Globalne konsekwencje dziury ozonowej.
Literatura zalecana.
Karty ilustracyjne.
67. Rezygnacja z azbestu.
68. Pfiesteria Pescicida.
69. Podróże lotnicze i kosmiczne
70. Jeszcze o wirusach wywołujących nowotwory.
71. Czy bakterie wywołują nowotwory?.
72. Zagrożenie radiologiczne dla przyrody żywej.
10. Wśród fal (elektromagnetycznych)
10.1. Występowanie i własności pól elektromagnetycznych
10.1.1. Informacje ogólne o polach.
10.1.2. Rodzaje pól
10.1.3. Opis właściwości fal elektromagnetycznych
10.1.4. Natężenia pól elektromagnetycznych w środowisku naturalnym
10.1.5. Natężenia pól rezydencjalnych
10.1.6. Równania Maxwella
10.2. Właściwości elektryczne tkanek
10.2.1. Mikroskopowy opis zjawisk elektromagnetycznych w żywej tkance .
10.3. Makroskopowy opis zjawisk elektromagnetycznych w żywej tkance
10.3.1. Naturalne wewnętrzne pola i prądy generowane w żywych organizmach
10.3.2. Żywa tkanka w zewnętrznym polu elektrycznym
10.3.3. Znaczenie budowy komórkowej żywych organizmów
10.3.4. Żywa tkanka w zewnętrznym polu magnetycznym. Indukowane pole elektryczne
10.4. Fluktuacje prądów i pól.
10.4.1. Szumy termiczne
10.5. Oddziaływanie EMF na żywe struktury na poziomie molekularnym.
10.5.1. Siły i momenty skrętne oddziałujące na jony i molekuły
w materii biologicznej
10.5.2. Rezonans cyklotronowy
10.5.3. Rezonans paramagnetyczny.
10.5.4. Zaburzanie reakcji chemicznych
10.6. Ocena ekspozycji na EMF.
10.6.1. Średnie natężenie i indukcja pola
10.6.2. Urządzenia domowe.
10.6.3. Sposób określania ekspozycji
10.7. Badania epidemiologiczne i kliniczne.
10.7.1. Ocena ekspozycji w badaniach epidemiologicznych.
10.7.2. Ocena ekspozycji na pola elektromagnetyczne w badaniach
laboratoryjnych i klinicznych.
10.7.3. Zagrożenie zawodowe polami elektromagnetycznymi
10.7.4. Wnioski z konferencji organizowanych przez NIEHS
wiatach 1997-1998
10.8. Odległe skutki zdrowotne ekspozycji na EMF: nowotwory.
10.8.1. Przykładowe wyniki.
10.8.2. Przykładowe prace.
10.8.3. Skala trudności.
10.9. Nienowotworowe skutki oddziaływania EMF na organizmy żywe
10.9.1. Badania zwierząt
10.9.2. Badania ludzi
10.9.3. Badania laboratoryjne
10.10. Procesy zależne od czasu.
10.10.1. Uśrednianie procesów zależnych od czasu
10.10.2. Oscylacje wypływu jonów Ca++.
10.10.3. Badania laboratoryjne na koloniach żywych komórek
10.11. Podsumowanie oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizmy
żywe.
Literatura zalecana
Karty ilustracyjne
73. Ofiary bomb atomowych
74. Metale szlachetne mogą być szkodliwe.
75. Rtęć - inicjatorem chorób autoimmunologicznych.
76. Zaskakujące skutki ekspozycji na mikrofale.
77. Monitory ekranowe.
78. Żółtaczka, mikotoksyny i wątroba
11. Z „komórką" przy uchu
11.1. Informacje ogólne.
11.2. Bazowe stacje nadawczo-odbiorcze
11.2.1. Łączność analogowa
11.2.2. Łączność cyfrowa
11.2.3. Dane ogólne o stacjach bazowych.
11.3. Radiolinie
11.4. Indywidualne telefoniczne aparaty przenośne
11.5. Inne źródła EMF wysokiej częstotliwości
11.6. Oddziaływanie EMF HF na tkankę żywą.
11.6.1. Głębokość wnikania w materię pól elektromagnetycznych różnych częstotliwości.
11.6.2. Krzywa dyspersji EMF w tkankach żywych.
11.6.3. Efekty rezonansowe.
11.6.4. Podział zakresu fal elektromagnetycznych RF i MF na podzakresy.
11.7. Efekt termiczny.
11.8. Specyfic Absorption Ratę (SAR)
11.8.1. Energia pola elektromagnetycznego pochłaniana w głowie.
11.9. Najwyższe dopuszczalne natężenie pól elektromagnetycznych dla populacji generalnej.
11.10. Nietermiczne skutki zdrowotne ekspozycji na fale elektromagnetyczne
11.10.1. Modulacja poziomu dekarboksylazy ornityny i stężenia poliamin
11.10.2. Przepływ jonów wapnia przez błony komórkowe
11.10.3. Uporczywe bóle głowy.
11.11. Skutki ekspozycji na MF z innych źródeł niż telefony komórkowe.
11.12. Ekspozycja na MF od aparatów komórkowych a nowotwór.
11.13. Inne skutki zdrowotne użytkowania telefonów komórkowych.
11.13.1. Wpływ telefonów komórkowych na wypadki drogowe.
11.13.2. Telefony komórkowe a stymulatory pracy serca
11.13.3. Krótkoczasowe zmiany encefalogramu u ludzi poddanych działaniu cyfrowych telefonów komórkowych.
11.13.4. Telefony GSM nie powodują wstrzymania wydzielania hormonów w mózgu.
11.13.5. Neuropsychologiczny syndrom radiowy
11.13.6. Telefony komórkowe a bóle głowy
11.13v7. Uwagi końcowe
Literatura zalecana
Karty ilustracyjne
79. Linie energetyczne i białaczka dzieci
80. Jeszcze o selenie.
81. Woda oligoceńska, nadzieje i obawy.
82. Deficyt jodu na świecie
83. Straszne pleśnie
12. Bliżej natury - rolnikom lepiej?.
12.1. Zagrożenia stwarzane przez odory z ferm hodowlanych.
12.2. Pył organiczny
12.2.1. Pleśnie
12.2.2. Jednostki chorobowe
12.2.3. Choroby odzwierzęce.
12.2.4. Ocena ryzyka
12.3. Pestycydy
12.3.1. Więcej o skutkach ochrony roślin w rolnictwie
12.3.2. Podział funkcjonalny pestycydów
12.3.3. Najczęściej stosowane środki ochrony roślin i ich wpływ na organizm .
12.3.4. Krótka historia pestycydów.
12.3.5. Nowe stare kłopoty.
12.3.6. Etyczne dylematy
12.3.7. W stronę genów
12.3.8. Systemy ochrony.
12.3.9. Skutki stosowania związków fosforoorganicznych na zdrowie dzieci
12.4. Jakość wody
Literatura zalecana
Karty ilustracyjne
84. Estrogenowa huśtawka.
85. PCB i słuch.
86. Jeszcze o befsztykach.
87. Niektóre wyniki testu obecności substancji szkodliwych i korzystnych
w produktach żywnościowych
88. Aktywność promieniotwórcza gleby
89. Zagrożona męskość
90. Ołów w glebie a PbB .
91. Najnowsze zagrożenia
92. Ruszajmy się dla zdrowia.
93. Wpływ ołowiu na rozwój dzieci.
94. Skutki spalania gazu w mieszkaniach,
95. Schistosomatoza zdobywa nowe stanowiska .
96. Inna, tym razem przyjazna twarz chloru
97. Jeszcze o spermie.
13. Blisko składowisk lub spalarni odpadów
13.1. Składowiska odpadów komunalnych
13.1.1. Zagrożenia powietrza
13.1.2. Zagrożenia wybuchem.
13.1.3. Zagrożenia wód powierzchniowych i głębinowych
13.1.4. Zagrożenia hałasem i wibracjami.
13.2. Dzikie składowiska odpadów.
13.3. Ocena ryzyka zdrowotnego.
13.4. Skutki psychologiczne dla społeczności lokalnej.
13.5. Spalarnie odpadów
13.5.1. Spalarnie odpadów komunalnych.
13.5.2. Spalarnie odpadów szpitalnych
13.5.3. Spalarnie odpadów niebezpiecznych
13.6. Emisja niebezpiecznych substancji ze spalarni odpadów
13.7. Obawy społeczności lokalnych przed spalarniami odpadów .
Literatura zalecana.
Karty ilustracyjne.
98. Spalanie śmieci i dioksyny
99. Jeść albo nie jeść ryby, oto jest pytanie!.
100. Broń biologiczna
101. Kłopoty z kosmetykami.
102. Czy TBT zagraża żeńskości?.
103. Zabójcza słabość
104. Orange agent w Wietnamie.
105. Jeszcze więcej o estrogenie disruptore.
106. Skuteczność profilaktyki przeciwołowiowej
107. Awantura o Konstantynów
14. Problemy psychologiczne.
14.1. Zdrowotne skutki promieniowania jonizującego.
14.1.1. Samoocena i badania kliniczne po awarii w Czarnobylu.
14.1.2. Problemy psychologiczne po awarii w Czarnobylu
14.2. Psychologia środowiskowa.
Literatura zalecana.
Karty ilustracyjne.
108. Bakterie i grzyby we wdychanym powietrzu na Śląsku i w tuczarniach .
109. Zdrowie mieszkańców terenów o podwyższonej naturalnej radioaktywności.
110. Zdrowe zioła
111. Cukrzyca a stężenie nitratów w wodzie
112. Ołów w organizmie a poziom PbB
113. Najczęstsze narażenie na kontakt z niklem
114. Jeszcze poważnie o mikotoksynach
15. Król nie chodzi nagi!.
15.1. Skóra jako półprzepuszczalna bariera
15.2. Uszlachetnianie tkanin i ich barwienie
15.2.1. Barwniki
15.2.2. Ryzyko zdrowotne.
15.3. Każdy nosi buty.
Karty ilustracyjne.
115. Synergiczne działanie pestycydów
116. Raport o żywności w Polsce
117. Zależność PbB-PbA
118. Unia Europejska wprowadza normy na mikotoksyny.
119. Komunizm uodparniał?.
120. Three Mile Island
121. Od dioksyn do bakterii
122.Lektyny
16. Dobre rady
16.1. Ocena wiarygodności źródeł informacji o zagrożeniach
16.2. Znane wpadki
16.2.1. Zimna fuzja.
16.2.2. Nierzetelność uczonego.
16.3. Zasady warte zapamiętania.
16.4. Akty prawne, działania ekonomiczne i polityczne.
Karty ilustracyjne
123. Syndrom Zatoki Perskiej
124. Wątpliwa poprawa: arsen zamiast bakterii.
125. Lampy fluorescencyjne.
126. W wiktoriańskiej Anglii
17. Światowe uwarunkowania środowiskowych zagrożeń zdrowia
17.1. Co dalej?.
17.2. Degradacja środowiska naturalnego dwóch państw deltowych
17.2.1. Bangladesz - problem demograficzny
17.2.2. Problem wody.
17.2.3. Opadanie gruntu.
17.2.4. Zmiany w środowisku morskim i wodach przybrzeżnych
17.2.5. Holandia
17.2.6. Problemy demograficzne Holandii
17.2.7. Stan środowiska naturalnego w Holandii
17.2.8. Kilka porównań i ogólnych refleksji.
Literatura zalecana
Karty ilustracyjne
127. Alkaloidy w pokarmach.
128. Charakterystyczne środowiskowe zagrożenie typu biologicznego: wścieklizna.
129. Płyn Lugola nigdy nie jest dobry po napromieniowaniu.
130. Opóźnienia rozwojowe dzieci
131. Dodatki do paliw silnikowych.
132. Częste zjadanie ryb a zatrucie rtęcią.
133. Możliwa karcynogenność azotynów
134. Direct Black 38.
Uzupełnienia.
1. Biomarkery.
2. Błona komórkowa
3. DNA.
4. Gruczoły hormonalne
5. Kompleks estrogenowy - ludzie
6. Kompleks estrogenowy - zwierzęta.
7. Kreatynina.
8. Mutacje
9. Procesy naprawcze
10. Onkogeny i geny supresorowe
11. Receptory.
12. Badania kohortowe i RR.
13. Stosunek szans lub OR.
14. Standaryzowane współczynniki zachorowalności
15. Charakterystyczne poziomy głośności dla częstości 1000 Hz
16. Średnice pyłów występujących w powietrzu
17. Potencjały i prądy generowane w ciele ludzkim
18. Promieniowanie elektromagnetyczne.
19. Supresorowy gen p53 i p21.
20. Badania epidemiologiczne i zjawisko klastrów.
21. Skutki uboczne zażywania leków.
22. Nowotwór a wirusy.
23. Choroby krwi.
24. Rozkład normalny.
25. Różnice gatunkowe podatności na karcynogeny
26. Organizm jako system dynamiczny
27. Jednostki
28. Cykliczność procesów biologicznych
29.Cytokiny
30. Nowe choroby: priony.
31. Endocrine disruptors (EDs)
32. Hormony płciowe człowieka.
33. Pleśnie w mieszkaniu
34. Nowo zidentyfikowane i rozprzestrzeniające się choroby.
35. Tempo procesów metabolicznych i charakterystyczne różnice pomiędzy niemowlęciem, dzieckiem i dorosłym
36. Szok anafilaktyczny.
37. Odporność bakterii na antybiotyki
38. Zarazki.
39. Rozporządzenia dotyczące dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych w środowisku.